“Houd de poot vast wanneer ze deze wegtrekken’’
Het is een zin die vaak heel praktisch bedoeld is. Er moet nu eenmaal getrimd worden. De nagels moeten geknipt. De hond moet stil blijven staan. En ergens voelt het logisch: als je even doorzet, is het klaar.
Toch is dit niet oké ⛔️
Niet omdat iemand slechte bedoelingen heeft. Maar omdat het voorbijgaat aan wat er onder dat tegenstribbelen schuilgaat.
Ik ben Tamira, gecertificeerd hondengedragstherapeut en gespecialiseerd in zorghandelingen zoals nagels knippen, trimmen en dierenartshandelingen. In mijn werk zie ik wat er gebeurt wanneer we gedrag proberen te stoppen zonder te begrijpen wat het probeert te vertellen. En juist bij honden die hun poot wegtrekken, zit er vaak iets onder.
Verschillende perspectieven, één gezamenlijk doel
Een trimster heeft als doel om de hond fysiek te verzorgen, zij heeft hiervoor een opleiding gedaan. Volgt bijscholingen, heeft veel honden voor zich en probeert het zo goed mogelijk voor de hond te doen. Hoe kan je het veilig houden voor jezelf? Hoe blijft het werkbaar? Hoe houd je de eigenaar te tevreden. En dat is hartstikke fijn en mooi, maar ze is geen gedragstherapeut. Daar zit het verschil in. Als gedragstherapeut kijk je naar het mentale welzijn. De emoties, de motivatoren voor gedrag, hoe gaat dit op langer termijn verlopen? Maar ook veiligheid voor de hond en voor degenen die met de hond werken en zijn.
Onder die verschillende brillen ligt hetzelfde verlangen. We willen allemaal gelukkige honden. Honden die verzorgd kunnen worden zonder strijd. Honden die veilig zijn voor zichzelf en voor de mensen om hen heen. Juist daarom moeten we eerlijk durven kijken naar de manier waarop we zorghandelingen aanpakken. Want de vraag is niet alleen of iets werkt op korte termijn. De vraag is ook wat het kost op lange termijn.
Wat gebeurt er eigenlijk wanneer een hond zijn poot wegtrekt?
Wanneer een hond zijn poot wegtrekt tijdens het nagels knippen, wanneer hij zich los probeert te wrikken op de trimtafel of gaat zitten zodra de borstel in de buurt komt, zien veel mensen dat als tegenwerken. Als lastig gedrag. Als iets wat “even gecorrigeerd” moet worden.
Maar gedrag heeft altijd een functie. Het is nooit zomaar. In de meeste gevallen probeert een hond zich veilig te maken. Hij probeert controle te houden over een situatie die voor hem spannend, oncomfortabel of zelfs beangstigend is. Dat wegtrekken is communicatie. En precies daar gaat het mis wanneer we zeggen: “Houd de poot vast wanneer ze deze wegtrekken’’. Op dat moment ontnemen we de hond zijn gevoel van controle en inspraak, en hiermee; samenwerking.
Controle ervaren in een spannende situatie is van levensbelang. Wanneer ontsnappen geen optie meer is, kan het overgaan in bevriezen. Die “rust” die ontstaat wanneer een hond stopt met worstelen, is niet altijd ontspanning. Een toestand waarin het lichaam stilvalt omdat er geen uitweg meer wordt gezien1. En bevriezing is geen toestemming. Het is een stressreactie. En mocht dat niet werken, dan kan het omslaan naar vechten. Het gebruiken van agressie om de afstand te vergroten.
Het veiligheidsrisico dat we vaak onderschatten
In mijn praktijk zie ik regelmatig hoe situaties escaleren. Niet omdat een hond “ineens agressief” werd, maar omdat zijn eerdere signalen geen effect hadden.
Een voorbeeld hiervan is mijn eigen hond geweest; ook wij hebben het advies gekregen om haar poot vast te houden en niet los te laten. Want dan zou ze dit leren. Dit is een aantal keer gebeurd bij de trimster tot het punt dat ze bijna beet. We zijn niet meer teruggegaan, hebben het opgebouwd bij een andere trimster en zijn het uiteindelijk zelf kunnen gaan doen.
Wanneer een hond geen mogelijkheid meer heeft om afstand te creëren, kan hij overschakelen naar bijten. En dan spreken we over een hond die bijt bij het trimmen of agressie toont tijdens een zorghandeling. Maar de basis lag vaak in eerdere momenten waarop signalen werden genegeerd. Veiligheid loopt risico wanneer we spanning proberen te onderdrukken in plaats van te begrijpen. Voor de hond, de eigenaar en als hondenprofessional.
De mentale impact van vasthouden
Misschien wel het meest ingrijpende effect is wat er mentaal gebeurt. Wanneer een hond herhaaldelijk ervaart dat hij niet weg mag uit een spannende situatie, dat grommen geen effect heeft, dat wegtrekken niet gerespecteerd wordt, dan leert hij iets over de wereld. Hij leert dat signalen niet gehoord worden. Dat controle geen optie is. Dat hij sneller en heftiger moet communiceren om serieus genomen te worden.
Zo ontstaat angstgeneralisatie. De spanning die begon bij nagels knippen, breidt zich uit naar aanraken in het algemeen. Naar de borstel. Naar de trimsalon. Soms zelfs naar de eigenaar of andere professional. Wat ooit een kleine spanning was, groeit uit tot veel meer.
Gezondheid en narcose als noodoplossing
Er zijn een aantal casussen geweest waarbij het zo heftig was, dat de hond alleen nog maar onder narcose kon worden getrimd of de nagels konden worden geknipt. Dit brengt risico’s met zich mee, naast de financiële impact. Het is een oplossing wat nodig is als het echt niet lukt. Maar zeker wanneer de hond ouder wordt of klachten krijgt, ook niet eens meer altijd mogelijk. Het voorkomen hiervan is daarom juíst zo belangrijk.
Hiernaast is gedragsmedicatie (angstremmers) ook een mogelijkheid en zeker het overwegen waard voordat we naar narcose gaan kijken. Dit kan per hond enorm wisselen en ook dit is geen ideale oplossing. Wel kan het de hond net door de ‘’moet’’ bezoeken heen brengen zodat zijn vacht niet vervilt of hij niet te lange nagels krijgt.
Wat kan je dan wél doen bij zorghandelingen?
Wanneer je hond zijn poot wegtrekt, is dat geen strijd die je moet winnen. Het is feedback. Informatie dat de stap te groot is. Loslaten is dan geen toegeven, maar luisteren.
Vraag het pootje opnieuw. Houd het korter vast. Raak het alleen even aan en laat weer los. Breng de nagelknipper in beeld zonder daadwerkelijk te knippen. Wrijf zacht over het pootje zonder druk uit te oefenen. Maak de stap zo klein dat je hond geen reden meer ziet om zijn poot weg te trekken.
Dat is de essentie van cooperative care bij zorghandelingen: de situatie zo aanpassen dat veiligheid voelbaar wordt. Vanuit ontspanning kan je de grens weer voorzichtig opschuiven. In kleine stapjes. Gecombineerd met iets positiefs en lekkers zoals een voertje. Met geduld. Met observatie van subtiele spanningssignalen. En ja, dat kost tijd. Maar het alternatief kost vaak meer.
De rol van een muilkorf
Een goed aangeleerde muilkorf kan een waardevol hulpmiddel zijn voor veiligheid. Niet om een hond het zwijgen op te leggen, maar om risico’s te verkleinen terwijl je werkt aan emotionele verandering. Als jij of een trimster zich veiliger voelt, ontstaat er vaak ook meer rust in de begeleiding. Maar een muilkorf vervangt geen training. Het is geen oplossing om hiermee ‘de mond te snoeren’. Het is een veiligheidsmiddel terwijl je bezig bent om de onderliggende emotie veranderen. Meer tips hierover kan je in dit artikel lezen.
Gewenning begint thuis
Zorghandelingen zoals kammen, borstelen en nagels knippen leer je niet één keer in de acht weken op de trimtafel. De basis wordt thuis gelegd. In kleine, veilige oefenmomenten zonder tijdsdruk. Daar leert je hond dat aanraken voorspelbaar en veilig is. Daar kan je stoppen voordat het te veel wordt. Daar kan je succeservaringen opbouwen.
Samenwerking tussen eigenaar en trimster is hierin essentieel. Een trimster met geduld en begrip voor de opbouw. Een eigenaar die thuis oefent en verantwoordelijkheid neemt voor gewenning.
Wanneer die samenwerking er is, zie je iets moois ontstaan. Honden die niet meer hun poot wegtrekken omdat ze geleerd hebben dat ze gehoord worden. Honden die niet hoeven te bijten omdat hun subtiele signalen effect hebben. Honden die zorghandelingen niet als gevecht ervaren, maar als iets wat ze aankunnen.
Dat betekent dat beide (zowel de trimster als de eigenaar) soms ‘’zaadjes’’ moeten planten. Elkaar bewust maken dat het anders kán. Zal elke eigenaar of trimster hiervoor openstaan? Nee, (nog) niet. Maar het groeit en er komt steeds meer aandacht voor en dat begint ook bij jou.
Uiteindelijk draait het om veiligheid en vertrouwen
We kunnen gedrag onderdrukken. We kunnen vasthouden tot het stopt. We kunnen hopen dat het “wel overgaat”. Maar als we echt willen dat een hond veilig, ontspannen en in samenwerking verzorgd kan worden, dan vraagt dat een andere benadering. Een benadering waarin we grommen niet negeren of zelfs corrigeren. Maar waarin we stoppen wanneer het te veel wordt. Waarin we kleine stapjes maken. Waarin we veiligheid belangrijker maken dan snelheid.
Want uiteindelijk willen we geen honden die stil blijven staan omdat ze geen andere optie zien. We willen honden die blijven staan omdat ze zich veilig voelen en samen met ons willen werken.
Wil je ook aan de slag met cooperative care?
➡️ Hondeneigenaren → bekijk de Cursussen hier of kijk bij 1 op 1 begeleiding
➡️ Professionals (DA’s/Trimsters) → bekijk de Cursus Samen Trimmen / Cursus Nagels knippen
➡️ Professionals (Hondentrainers / Gedragstherapeuten) → bekijk de Cursussen of de 2-daagse Workshop
- Seligman, M. E. P., & Maier, S. F. (1967). Failure to escape traumatic shock. Journal of Experimental Psychology, 74(1), 1–9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6032570/
Onderzoeken die interessant zijn en een aanvulling zijn op dit artikel:
Is it better to have controlled and lost than never to have controlled at all? An experimental investigation of control over pain
Salomons, T. V., Johnstone, T., Backonja, M., Shackman, A. J., & Davidson, R. J. (2007).
Is it better to have controlled and lost than never to have controlled at all? An experimental investigation of control over pain. Psychological Science, 18(2), 133–139.
The effects of control over high intensity noise on plasma cortisol levels in rhesus monkeys
Coelho, A. M., Jr., Bramblett, C. A., & Quick, L. B. (1976).
The effects of control over high intensity noise on plasma cortisol levels in rhesus monkeys. Psychosomatic Medicine, 38(6), 441–449.
Effects of predictability on the welfare of captive animals
Bassett, L., & Buchanan-Smith, H. M. (2007).
Effects of predictability on the welfare of captive animals. Applied Animal Behaviour Science, 102(3–4), 223–245.
When choice is demotivating: Can one desire too much of a good thing?
Iyengar, S. S., & Lepper, M. R. (2000).
When choice is demotivating: Can one desire too much of a good thing? Journal of Personality and Social Psychology, 79(6), 995–1006.
Will it hurt less if I can control it? A complex answer to a simple question
Averill, J. R. (1973).
Personal control over aversive stimuli and its relationship to stress. Psychological Bulletin, 80(4), 286–303.
Born to choose: The origins and value of the need for control
Leotti, L. A., Iyengar, S. S., & Ochsner, K. N. (2010).
Born to choose: The origins and value of the need for control. Trends in Cognitive Sciences, 14(10), 457–463.
The value of choice: Development of a new measurement tool
Burger, J. M., & Cooper, H. M. (1979).
The desirability of control. Motivation and Emotion, 3(4), 381–393.
