Eigenlijk zegt de naam het al; het is zorg kunnen geven aan onze honden zonder dwang, oftewel in samenwerking. Dit kunnen handelingen zijn zoals nagels knippen, een muilkorf omdoen, douchen, medicijnen geven of een vaccinatie geven. De focus ligt op preventief met honden aan de slag te gaan zodat ze niet angstig worden om die handelingen te krijgen, maar ook voor honden die al angstig zijn en het zelfs wellicht niet eens meer toe laten om de zorg te krijgen.
1. Wat is Zorg Zonder Dwang?
In de praktijk is te zien dat een aantal honden het écht OK vinden, maar er een overgrootdeel is die het net aan accepteren of zich er écht niet goed bij voelen. Als we dan de zorg aan deze groep honden moeten geven, komen we hier vaak nog wel mee weg. Tot het moment dat deze zorg (zoals trimmen, injecties voor B12 tekort of een tuigje omdoen) vaker moet gebeuren. De kans is groot dat de hond dit steeds meer als aversief of beangstigend gaat ervaren, je komt dan in de gevaren zone. Elke maand de nagels moeten knippen (of zelfs vaker) kan dan op den duur uitlopen dat de hond het écht niet meer toelaat of dit alleen onder narcose bij de dierenarts moet ondergaan. Dit brengt risico voor de fysieke gezondheid, veiligheid van de eigenaar en hondenprofessional en het mentale welzijn (denk aan chronische stress en de band die met de eigenaar slechter wordt).
2. Waarom controle en samenwerking stress verlagen
Controle geven en reageren op kleine stresssignalen van de hond; dat maakt het verschil in of je vastloopt bij een zorghandeling of dat je wél door kan gaan.
Stress ontstaat zelden alleen door de handeling zelf. In veel gevallen komt spanning voort uit controleverlies. Vastgehouden worden, niet weg mogen, geen invloed hebben op wat er gebeurt. Voor honden is dat net zo ingrijpend als voor mensen. Stel je voor dat je in de tandartsstoel zit en geen kant op kan en niet weet wat ze gaan doen. Zonder een stopsignaal.
Wanneer we kleine stresssignalen leren herkennen, hier serieus op reageren en de hond laten merken dat zijn communicatie effect heeft, verandert het hoe de hond zich voelt. Van angst naar veiligheid, en juist om deze reden verandert ook zijn gedrag (van grommen/bijten naar OK er mee zijn).
3. Startbuttons als praktisch fundament
Een startbutton is het concrete middel waarmee je die controle vormgeeft. Het is een gedrag dat de hond kan doen (bijvoorbeeld zijn poot geven of zijn kin op je hand leggen) waarna jij start met een handeling. Alleen na dit gedrag begin je met het knippen van zijn nagels of het tandenpoetsen.
Omdat de hond dit zelf initieert (in een veilige context die we voor hem creëren) betekent dit dat we ook echt op zijn tempo moeten gaan. Gaan we te snel? Dan zal de hond stoppen met dit gedrag en het mogelijk ook niet meer in de toekomst geven. Het is een vergrootglas van de subtiele communicatie die hij hiervoor al zeer waarschijnlijk heeft gegeven.
Dit maakt het voor hondeneigenaren én voor de hondenprofessionals die met deze honden werken, het een stuk makkelijker om dat veiligheidsgevoel te waarborgen. Een tongel, oogwit of oortjes naar achteren blijft alsnog belangrijk om te observeren en op te reageren, maar mocht dit worden gemist, dan zal de hond éérst zijn stopgedrag in zetten voordat hij zal gaan bijten.
Startbuttons zorgen voor voorspelbaarheid, veiligheid en autonomie. In combinatie met desensitisatie en counterconditionering ontstaat er geen strijd meer, maar samenwerking. En samenwerking vergroot de kans dat de hond de volgende keer weer wil deelnemen.
4. Zorg Zonder Dwang in de praktijk
In de praktijk begint Zorg Zonder Dwang altijd met de vraag of een handeling echt nodig is en of deze op deze manier moet gebeuren. Soms zit de winst al in een simpele aanpassing. Een hond die binnen het nagels knippen verschrikkelijk vindt, maar het leuk vindt om zelf zijn nagels te schrapen, hoeft minder vaak een nageltrimbeurt te krijgen.
Wanneer er sprake is van een negatieve leergeschiedenis kijken we hoe we de situatie opnieuw kunnen inrichten. Een andere ruimte, een andere plek, een ander moment, een ander ritueel. Veel honden herkennen het patroon al ver voordat de handeling begint. Door dat patroon te doorbreken, start je niet meteen diep in het rood.
Vanuit die nieuwe context werken we stap voor stap. Eerst veiligheid en voorspelbaarheid, daarna het aanleren van een startbutton en pas daarna het koppelen van de daadwerkelijke handeling. Desensitisatie en counterconditionering lopen hier continu doorheen. De hond leert niet alleen dat er iets lekkers volgt, maar vooral dat hij invloed heeft op wat er gebeurt. Het creëert de veiligheid die nodig is om de handeling te gaan krijgen in samenwerking. Voor elke zorghandeling is er iets mogelijk, van tandenpoetsen, trimmen, een tuigje omdoen, de muilkorf aanleren tot handelingen bij de dierenarts.
5. De rol van de professional
We hebben allemaal één doel; het welzijn van honden verbeteren op ieder zijn eigen manier. Van dierenarts, fysiotherapeut, natuurgeneeskundige tot trimster, iedereen geeft iets mee aan de hond. Veiligheid voor jou als professional is dan ook enorm belangrijk. En juist hierbij speelt Zorg Zonder Dwang een belangrijke rol, we werken op het tempo van de hond en dat vraagt soms een andere blik.
Werken volgens Zorg Zonder Dwang betekent werken op het tempo van de hond. Dat voelt in het begin vaak langzamer. Er wordt meer gevraagd in de voorbereiding, in observatie en soms ook van de eigenaar. Toch zit juist daar de winst. Wanneer je zorghandelingen blijft geven terwijl de hond stopsignalen geeft, loopt de spanning op. De kans is groot dat de hond zich verzet of dat er een uitval is, dit is niet fijn voor zowel de hond als de mens die met de hond werkt. Werken op het tempo van de hond voorkomt dat je telkens moet repareren wat eerder is vastgelopen.
Op de lange termijn bespaart deze manier van werken juíst tijd, energie en geld.
- Eigenaren van honden die meer op hun gemak zijn zullen eerder de dierenarts of trimsalon bezoeken. Afspraken worden niet telkens afgezegd of uitgesteld en zorg hoeft minder vaak onder dwang of sedatie plaats te vinden. Dat zorgt voor continuïteit in je praktijk en voor klanten die juist trouw blijven, omdat ze zich gehoord en ondersteund voelen.
- Ook voor professionals zelf maakt dit een groot verschil. Minder strijd, minder stress, minder emotionele belasting. Werken in samenwerking verlaagt het risico op overbelasting en burn-out, iets wat bij zowel dierenartsen als trimmers steeds vaker voorkomt. Duidelijke structuren, heldere afspraken en echte samenwerking met zowel hond als eigenaar zorgen voor rust, overzicht en werkplezier.
- Zorg Zonder Dwang betekent niet dat zorg altijd volledig zonder dwang of medische ondersteuning kan plaatsvinden. In sommige situaties is het vanuit fysiek of medisch oogpunt noodzakelijk om een hond onder dwang of sedatie te behandelen. Denk aan ernstig vervilte honden waarbij huid en bewegingsvrijheid in het geding zijn, of aan acute, levensbedreigende spoedsituaties waarin snel handelen essentieel is. Ook binnen deze context blijft het uitgangspunt om de ervaring voor de hond zo veilig en zo min mogelijk belastend mogelijk te maken. Dat kan betekenen dat er bewust eerder gekozen wordt voor sedatie, of voor het inzetten van angstremmende medicatie, in plaats van herhaaldelijke pogingen waarbij de hond steeds verder over zijn grenzen gaat. Het verschil zit niet in óf er wordt ingegrepen, maar in hóé en wanneer.
Het doel met Zorg Zonder Dwang is niet dat een handeling vandaag koste wat kost lukt, maar dat de hond ook morgen, volgende maand en volgend jaar nog steeds mee kan en wil doen. Dat is beter voor de hond, beter voor de eigenaar en uiteindelijk ook beter voor jou als professional. Hiervoor is samenwerking het uitgangspunt.
Ben je een dierenarts of trimster en heb je een hond die moeite heeft met een zorghandeling? Bekijk dan zeker onze cursussen; https://zorgzonderdwang.com/trainen/ Je kan de hondeigenaar hier naar doorsturen waardoor zij thuis kunnen oefenen en het zo fijner kunnen maken voor de hond (en jouzelf) in de praktijk. Heeft de hond gebeten? Dan kan je zo ook direct doorsturen naar het 1 op 1 traject.
Wil je als professional meer leren over hoe jij honden kan helpen in de praktijk? Met regelmaat geef ik workshops en lezingen aan professionals, bekijk de komende data hier. Wil je op maat een lezing organiseren voor jou praktijk? Ook dat is mogelijk. Neem voor meer informatie contact op via info@zorgzonderdwang.com
