Je hond verzorgen zonder dwang? Het kan!
Wil jij ook dit nummer van Onze Hond aanschaffen? Klik dan hier
Waarom is je hond bang voor zorghandelingen?
Zonder stress en angst je hond goed kunnen verzorgen? En zelfs de controle aan je hond geven? Dat is mogelijk met de juiste training en kennis van leerprocessen bij honden. Want hoe zou het zijn als je in samenwerking met je hond zijn nagels kan knippen? Je zonder buikpijn naar de dierenarts kan? Of zonder een dagelijkse strijd zijn tuigje kan omdoen? In dit artikel neem ik je mee hoe jij dat stap voor stap ook bij je hond kan bereiken.
Veel eigenaren herkennen het meteen: je pakt de oordruppels uit de la en je gaat er vandoor. Of je kan je hond zijn poten prima aanraken op de bank naast je, maar loop je naar hem toe en wil je dan zijn poten bekijken? Echt niet dat dit lukt. In mijn begeleiding hoor ik dit keer op keer en de oorzaak is niet vaak de handeling zelf.
De oorzaak is dat je hond geen controle over de situatie ervaart. En dat is een belangrijke stressfactor. Uit onderzoek weten we dat het hebben van controle een enorm verschil maakt. Zo is er veel onderzoek gedaan bij verschillende dieren en zo ook een onderzoek bij apen1. Apen die controle hadden (via een hendel) over lawaai hadden lage stress, vergelijkbaar met apen die geen lawaai hoorden. Apen zonder controle of met verlies van controle (hendel werkte niet meer) hadden significant verhoogde stress. Het verliezen van controle veroorzaakte een sterkere stressreactie dan nooit controle gehad te hebben. Controle hebben en behouden is enorm belangrijk om rustig te blijven.
Honden zijn dus bang door het gebrek of verlies van mogelijke controle maar ook omdat een zorghandeling (soms) pijnlijk kan zijn. Net als wij mensen willen honden pijn voorkomen omdat het niet fijn is. Een veelvoorkomend voorbeeld is het tuigje aandoen terwijl je hond last heeft (gehad) van zijn buik of darmen. Of het niet willen worden geborsteld omdat het trekt aan de huid.
Je hond gaat dus al heel subtiel laten zien dat hij het niet wil door weg te kijken, te likken, te hijgen, ietwat te verstijven, oogwit te laten zien of te gapen. Of als hij iets minder subtiel is door weg te lopen, te grommen of te bijten. Het wordt te veel en dat communiceert hij. We willen dan ook niet wachten totdat hij grotere communicatie zoals bijten inzet, maar juist op die kleine signalen al kunnen reageren.
Hoe kan je de controle aan je hond geven?
Het mooie is dat honden niet alleen controle nodig hebben, maar er juist ook actief naar verlangen. Hun brein is erop ingesteld om te begrijpen wat er gebeurt en daar invloed op te hebben. Als je dat slim inzet, verandert een zorghandeling van een worsteling in een samenwerking.
In de praktijk betekent dit dat ik de hond een duidelijk start signaal aanleer (de zgn. “Start Button”). Hiermee zegt hij; ik ben er klaar voor en je mag starten. Denk aan een kin die rustig in je hand wordt gelegd (“chin rest”). Zolang de kin blijft liggen is dat een teken dat het nog goed gaat. Haalt hij de kin weg, dan stop je. Andere voorbeelden van start signalen zijn door op een verhoging te gaan staan of op zijn zij te gaan liggen. In theorie kan elk gedrag een start signaal zijn, zelfs oog contact of het geven van een poot. Het belangrijkste is dat de hond een bepaald gedrag zelf kan doen en hij weet wat er hierna gaat komen.
Hoe kan je beginnen?
Gelukkig hoeft het niet ingewikkeld te zijn. Je kunt klein beginnen, zelfs al met een pup. Een kleedje neerleggen dat fungeert als veilige plek is een mooie eerste stap. Alles wat daar gebeurt, verloopt voorspelbaar en rustig. Je gaat samen met je pup erop zitten (dit is zijn start signaal) en je aait hem langzaam. Heeft hij scherpe puppytandjes? Geef hem dan een snack of een lickimat en raak hem hierna aan.
Als je hond al wat ouder is en een iets langere concentratieboog heeft, kan je hem de start buttons gaan aanleren. Allereerst wil je aan je hond uitleggen dat hij nu een keuze heeft en dat dit geen moet situatie is. Je gaat op zijn tempo in deze context. Deze context kan je maken door een yoga mat neer te leggen (dit werkt ook meteen als anti-slip) en een tasje met hierin de voorwerpen die je nodig hebt voor de zorghandelingen. In het tasje heb je de tandenborstel, oogdruppels of borstels. Als je hond het spannend vindt bij het zien van deze voorwerpen open je langzaam het tasje en strooi je er elke keer wat voertjes omheen totdat je rustig het voorwerp eruit kan halen.
Op de yoga mat ga je een start signaal aanleren. Leg een boek neer en lok je hond op het boek. Na een tijdje maak je je handbeweging kleiner zodat hij (als hij dat boek ziet liggen op de yoga mat) er vanzelf op gaat staan. Zodra jij het boek hebt neergelegd ben je het gesprek begonnen en is dat zijn start signaal. Dit kan je vervolgens ook doen met het op de zij liggen en de chin rest. Beloon hem elke keer met iets lekkers als hij erop staat, zijn kin op je hand legt of op zijn zij gaat liggen en je zal zien dat hij dit graag gaat doen.
Een eenvoudige oefening die ook veel effect heeft als je hond de start buttons lastig vindt, is de vijf-seconden-regel. Je vraagt je hond bij je, je raakt je hond vijf seconden aan, stopt, en kijkt of hij aangeeft dat hij nog verder wil. Blijft hij bij je of komt hij zelfs dichterbij, dan ga je weer verder. Draait hij weg, dan stop je. Zo leert hij dat zijn keuze telt en dat stoppen ook gewoon een optie is.
Want wat als je hond het niet leuk vindt?
De kans dat je hond denkt na het geven van zijn kin in je hand of op het boek te gaan: yes je mag meteen mijn tandenpoetsen of borstelen, is vrij klein. We moeten het aanraken gaan opbouwen in kleine stappen en het leuk gaan maken voor je hond.
Let tijdens het oefenen op drie dingen die het verschil maken: de plek die je aanraakt, hoelang je dat doet en hoe stevig je het doet. Een paar seconden zacht borstelen bij de schouder is iets heel anders dan twintig seconden bij een gevoelige poot. Door te variëren in lichaamszone, tijdsduur en intensiteit maak je de oefening behapbaar en bouw je succeservaringen op. Denk aan een korte aanraking op een makkelijke plek, even stoppen, checken of hij door wil, en pas dan weer een stapje verder.
Daarnaast kijken we ook hoe we het leuk kunnen maken en houden. Als er continue iemand aan je haar trekt en dit nét pijnlijk is, dan zal je hond op een gegeven moment dit niet meer willen. Er moet dus iets tegenover staan. In dit geval adviseer ik vaak om beloningen te gebruiken zodat je hond ook de handeling gaat associëren met iets lekkers en leuks. Dat betekent dat je na élke aanraking, je hond iets lekkers geeft.
In het begin kan het vrij lastig zijn om zulke kleine stappen te maken en ik merk dat de meeste eigenaren te snel en te veel willen. Dit werkt tegen en vertraagt het aanleren, het belangrijkste is dat je op je hond zijn tempo gaat en veel herhaalt.
Blijf luisteren wanneer je hond stop zegt, zowel met stresssignalen als willen weglopen of het stoppen van zijn start button. Juist dat maakt dat hij zich veilig voelt en dat vertrouwen zorgt er vervolgens voor dat hij steeds vaker gaat zeggen: ik doe mee.
Wat als het echt moet?
Er zijn momenten waarop je geen keuze hebt. De nagels zijn te lang, je moet naar de dierenarts of het gebit moet verzorgd worden. Op dat soort momenten helpt het om een duidelijk onderscheid te maken tussen de keuze-situatie en de moet-situatie. Zo weet je hond of hij wel of geen invloed heeft. Door de situaties anders van elkaar te maken, door bijvoorbeeld de yoga mat en Start Buttons alleen te gebruiken in de keuze situatie, zal dit voorkomen dat het vertrouwen die je hebt opgebouwd in een keuze situatie niet te veel wordt beschadigd.
Een simpel voorbeeld is hiervan het tandenpoetsen, in de keuze situatie doe je dit door je hond de Tand Tool vast te laten houden (dit is een klein voorwerp dat ervoor zorgt dat je elke kies kunt bereiken) en bij een moet-situatie houdt je hond de Tand Tool niet vast. Zo wordt en blijft het voor je hond duidelijk wanneer hij wel en geen controle heeft.
Of bij nagels knippen kan je gebruik maken van een nagelschraapbord. Je hond schraapt dan zelf zijn nagels. Dit lost niet het probleem volledig op en het is belastend voor je hond, maar het kan je wel tijdelijk helpen. Zo kan je dus op verschillende manieren omgaan wanneer er toch een zorghandeling moet worden gegeven.
Wat gebeurt er als je zorg blijft geven met dwang?
Waarom ik hier zo gedreven over ben? Omdat ik keer op keer zie wat de gevolgen zijn als we honden geen controle geven. Dan worden zowel de honden als hun eigenaar daar uiteindelijk de dupe van. Honden die geen oordruppels meer krijgen omdat ze het simpelweg niet toelaten waardoor de ontsteking erger wordt. Of honden die te lange nagels hebben en hierdoor verkeerd gaan lopen. Dat is niet alleen stressvol, het brengt ook hun gezondheid in gevaar.
Daar komt bij dat het ook voor de veiligheid grote gevolgen kan hebben. Ik kom regelmatig bijtincidenten tegen die zijn gebeurd tijdens zorghandelingen. Zeker wanneer er te lang wordt door gegaan en kleine signalen worden gemist. Dit kan naar de eigenaar zijn geweest maar ook naar de dierenarts of trimster. Iets wat het voor iedereen minder aangenaam maakt.
En dan is er nog de mentale impact. Dagelijkse stress en het moeten gebruiken van dwang, kunnen de relatie die er met de hond is beschadigen of zelfs een (mede)veroorzaker zijn voor andere gedragsproblemen. Iets wat je kan voorkomen door ermee aan de slag te gaan.
Gelukkig zie ik ook het tegenovergestelde gebeuren. Zodra de hond aan de slag gaat met coöperatieve zorghandelingen wordt de relatie juist vaak sterker. Je leert hem nog beter lezen, reageert op de kleine signalen en stopt wanneer hij stop zegt. Waardoor zijn vertrouwen in jou alleen maar toeneemt.
Praktische tips om vandaag te starten
Je hoeft het niet groot te maken. Begin gewoon klein. Raak je hond vijf seconden aan en stop. Kijk hoe hij reageert en ga alleen verder als hij dat aangeeft. Respecteer altijd zijn signalen, hoe klein ook. Werk met vaste start- en stopsignalen zodat jullie allebei weten waar je aan toe bent. Soms gaat het vooruit, soms staat het even stil, maar elk moment dat je dit samen met hem oefent is alweer een winst.
Zorg Zonder Dwang klinkt misschien als een ideaal, maar ik zie in mijn werk dagelijks dat het kan. Honden die eerst wegliepen bij elke borstelbeurt staan ineens ontspannen naast hun eigenaar. Honden die vroeger alleen onder narcose geholpen konden worden, doen nu vrijwillig mee. Geef je hond controle, luister naar zijn signalen en bouw het rustig op. Dan verandert een zorghandeling van een strijd naar een samenwerking.
Wil je meer tips en informatie? Neem een kijkje op mijn Instagram Zorg Zonder Dwang of op mijn website. Zo maken we stap voor stap voor elke hond zorghandelingen een stuk fijner.
1 Brent, L., & Weaver, D. (1996). The physiological and behavioral effects of radio music on singly housed baboons. Journal of Medical Primatology
